Czy mogę użyć zdjęcia z internetu w książce? Zdjęcia, fonty, cytaty
Co wolno wziąć do książki bez pytania, na co potrzebujesz licencji, a czego lepiej nie ruszać. Zdjęcia, stocki, Creative Commons, fonty, cytaty, grafiki z AI i wizerunek.
Zdjęcie, które da się pobrać z sieci, nie jest przez to wolne do użytku. Tak samo font zainstalowany na komputerze i cudzy wiersz w motcie rozdziału. Każda z tych rzeczy ma właściciela i własne zasady, a za ich przestrzeganie odpowiada wydawca, czyli często Ty.
Poniżej omawiamy po kolei źródła materiałów do książki, przepisy, które ich dotyczą, i listę do sprawdzenia przed wysłaniem pliku do druku.
Zdjęcie z internetu
Utwory fotograficzne wymienia wprost art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o prawie autorskim. Ochrona nie zależy od znaku wodnego ani od dopisku „wszelkie prawa zastrzeżone”, a autorskie prawa majątkowe trwają 70 lat od śmierci twórcy (art. 36). Brak podpisu pod zdjęciem znaczy tylko tyle, że nie wiesz, kto jest autorem.
Masz cztery legalne drogi: własne zdjęcie, zdjęcie ze stocku, zdjęcie na wolnej licencji albo licencja udzielona przez autora. W tym ostatnim przypadku pamiętaj o dwóch przepisach. Licencja bez innych ustaleń obowiązuje przez pięć lat i tylko w kraju licencjobiorcy (art. 66 ust. 1), więc wpisz w umowę czas, terytorium, druk i sprzedaż egzemplarzy. Licencja wyłączna wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 67 ust. 5).
Zdjęcia z sieci mają też problem techniczny. Na okładkach zdarza się grafika o rozdzielczości ekranowej, rozciągnięta do formatu A5, która w druku wychodzi rozmyta. O wymaganej rozdzielczości piszemy w poradniku o przygotowaniu plików do druku.
Stock i Creative Commons
Licencja standardowa i rozszerzona
Banki zdjęć sprzedają zwykle dwa rodzaje licencji. Standardowa ma limit liczby egzemplarzy, a u dużych dostawców sięga on setek tysięcy egzemplarzy. Wyklucza też produkty na sprzedaż, których główną wartością jest samo zdjęcie, jak plakat czy kubek. Rozszerzona znosi te ograniczenia. Przy nakładzie książki limit standardowy rzadko jest problemem, ale album złożony z cudzych zdjęć może już podpadać pod wyłączenie.
Dwie rzeczy sprawdzaj przy każdym zdjęciu. Oznaczenie „tylko do użytku redakcyjnego” wyklucza okładkę i reklamę. Zdjęcie z rozpoznawalną osobą powinno mieć zgodę modela, bo licencja od fotografa nie obejmuje wizerunku.
Creative Commons
Licencje Creative Commons składają się z oznaczeń. Każda wymaga podania autora, tytułu licencji i odnośnika do niej. Reszta zależy od liter w nazwie:
| Oznaczenie | Co znaczy | Książka na sprzedaż |
|---|---|---|
| CC0 | zrzeczenie się praw | tak |
| BY | podaj autora | tak |
| BY-SA | zmieniony utwór udostępniasz na tej samej licencji | tak, z ostrożnością przy przeróbkach |
| BY-ND | bez utworów zależnych | tak, bez zmian w zdjęciu |
| BY-NC | tylko niekomercyjnie | nie |
Licencja NC dotyczy korzystania, które nie jest nastawione przede wszystkim na korzyść handlową ani zapłatę. Książka w sprzedaży tego warunku nie spełnia. Przy ND pamiętaj, że przeróbka może zacząć się już od mocnego kadrowania albo zmiany kolorów. Licencje CC nie obejmują też wizerunku ani prywatności osób na zdjęciu.
Fonty
Font to program, więc jego użycie określa licencja, a nie sam fakt instalacji. Typowe przypadki:
- Fonty systemowe Windows. Microsoft pisze, że nie ogranicza sprzedaży drukowanych rzeczy, w tym książek, i pozwala osadzać fonty w PDF przez programy zgodne ze specyfikacją OpenType. Wyjątek stanowią aplikacje licencjonowane do użytku domowego, studenckiego albo niekomercyjnego.
- Fonty z licencją desktop z odlewni. Zwykle obejmują druk i osadzenie w nieedytowalnym PDF, jak w licencji Commercial Type. Warunki różnią się jednak między producentami, a czasem między fontami jednego producenta.
- SIL Open Font License i Google Fonts. OFL zabrania tylko sprzedaży samego fontu i wprost mówi, że jej wymogi nie dotyczą dokumentów stworzonych przy użyciu fontu. Google Fonts to w większości OFL albo licencja Apache.
- Fonty „za darmo do użytku osobistego” z serwisów z czcionkami. Do książki na sprzedaż potrzebujesz płatnej licencji komercyjnej.
Font z flagą zakazującą osadzania nie wejdzie poprawnie do PDF. Program podmieni go na zastępczy i tekst się przesunie. Typowy skutek to inny krój w tytule niż na projekcie okładki.
Prawo cytatu
Art. 29 pozwala przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów, a utwory plastyczne, fotograficzne i drobne w całości. Warunek: zakres ma być uzasadniony celem cytatu, takim jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie albo prawa gatunku twórczości.
Z tego wynikają trzy zasady. Cytat ma służyć Twojemu tekstowi: komentujesz go, spierasz się z nim, ilustrujesz nim myśl. Nie może zastępować Twojej pracy ani być ozdobą. Musisz podać imię i nazwisko twórcy oraz źródło (art. 34). Cytat nie może też naruszać normalnego korzystania z utworu ani godzić w słuszne interesy twórcy (art. 35).
Fotografia w całości jako cytat jest dopuszczalna, gdy ją omawiasz, na przykład w książce o historii fotografii. Zdjęcie wstawione dla ozdoby rozdziału cytatem nie jest. Sporny bywa też fragment piosenki jako motto: bezpieczniej zapytać o zgodę wydawcę tekstu.
Ilustracje z AI
Art. 1 ust. 1 określa utwór jako przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze. W polskim piśmiennictwie przeważa pogląd, że twórcą może być tylko człowiek, więc obraz wygenerowany w całości przez program nie jest utworem. Polskie sądy nie rozstrzygnęły jeszcze tej kwestii w głośnej sprawie.
W Stanach Zjednoczonych stanowisko jest już jasne. Urząd ds. praw autorskich w raporcie ze stycznia 2025 roku uznał, że same polecenia tekstowe nie dają człowiekowi wystarczającej kontroli nad wynikiem, a chroniony może być jego twórczy wkład, na przykład wybór i układ elementów albo ręczne przeróbki. W marcu 2025 roku sąd apelacyjny w sprawie Thaler przeciwko Perlmutter potwierdził, że autorem musi być człowiek.
Dla autora książki wynikają z tego trzy praktyczne rzeczy:
- Okładka z AI może nie być Twoja na wyłączność. Jeśli nie jest utworem, trudno zabronić innym jej kopiowania.
- Przeczytaj regulamin generatora. Część usług ogranicza użycie komercyjne w planach darmowych, a przekazanie praw do wyniku zwykle obejmuje tylko to, co w danym kraju w ogóle może podlegać ochronie.
- Sprawdź podobieństwo. Wynik przypominający znaną postać, logo albo styl konkretnego zdjęcia może naruszać cudze prawa bez względu na to, jak powstał.
Wizerunek osób
Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej (art. 81). Zgoda nie jest potrzebna, gdy osoba dostała umówioną zapłatę za pozowanie, gdy jest powszechnie znana, a zdjęcie powstało przy pełnieniu przez nią funkcji publicznych, i gdy jest tylko szczegółem większej całości, jak tłum czy krajobraz. Roszczeń nie można dochodzić po upływie 20 lat od śmierci osoby na zdjęciu (art. 83). Licencja na zdjęcie i zgoda na wizerunek to dwie osobne sprawy. O zdjęciach rodzinnych piszemy szerzej w tekście o wydawaniu wspomnień rodzinnych.
Lista kontrolna praw przed drukiem
- Spisz wszystkie zdjęcia i ilustracje z numerem strony i źródłem: własne, stock, CC, od autora, z AI.
- Zachowaj licencje: faktury ze stocku, zrzut strony z licencją CC w dniu pobrania, umowy z autorami.
- Sprawdź licencje fontów użytych w środku i na okładce, także fontu kodu kreskowego i numerów stron.
- Oznacz cytaty autorem i źródłem w tekście albo w przypisie.
- Zbierz zgody na wizerunek od osób rozpoznawalnych na zdjęciach, najlepiej na piśmie.
- Dopisz podpisy autorów na stronie redakcyjnej albo pod zdjęciami, tak jak wymaga licencja.
Kto odpowiada za prawa
Zgodnie z naszym regulaminem klient oświadcza, że ma prawa do treści przekazanych do druku, a drukarnia nie ma obowiązku ich badać. Szerzej o obowiązkach wydawcy piszemy w tekście o tym, jak wydać książkę zgodnie z prawem. Przy wątpliwościach co do konkretnego materiału zapytaj prawnika przed drukiem, nie po nim.
