
Czy można wydać książkę pod pseudonimem?
Co mówi o pseudonimie prawo autorskie, kto mimo wszystko pozna Twoje prawdziwe dane i jak wybrać pseudonim, żeby potem nie mieć kłopotów.
Powodów, żeby nie stawiać na okładce własnego nazwiska, jest więcej, niż się wydaje. Ktoś pracuje w banku i pisze romanse. Ktoś inny opisuje historię swojej rodziny i nie chce, żeby cała ulica od razu wiedziała, o czyją rodzinę chodzi. A jeszcze ktoś po prostu się krępuje. Pierwsza książka, nie wiadomo, jak ją przyjmą, więc lepiej, żeby szef i szwagier nie trafili na nią w internecie.
Pseudonim jest całkowicie legalny i nikt nie zapyta o powód. Gorzej ze schowaniem się za nim na sto procent. To udaje się rzadko. Ile osób pozna Twoje nazwisko, zależy głównie od tego, czy książkę wyda wydawnictwo, czy wydajesz ją samodzielnie.
Czy można wydać książkę pod pseudonimem
Można. Ustawa o prawie autorskim daje autorowi prawo, żeby podpisał książkę nazwiskiem, pseudonimem albo żeby wydał ją anonimowo (art. 16 pkt 2). To jedno z tak zwanych praw osobistych. Nie da się go sprzedać ani się go zrzec, więc decyzja zawsze jest Twoja, a nie wydawcy.
W polskiej literaturze to stara historia. Aleksander Głowacki podpisywał się jako Bolesław Prus i to Prus do dziś stoi na okładce „Lalki”. Krzysztof Kamil Baczyński w czasie okupacji wydawał wiersze jako Jan Bugaj.
- Pseudonim
- Zmyślone imię i nazwisko, którym autor podpisuje książkę zamiast prawdziwego. Kodeks cywilny chroni pseudonim tak samo jak nazwisko (art. 23), bez żadnej rejestracji.
Czy można wydać książkę anonimowo
Też można, na podstawie tego samego przepisu. Na okładce nie ma wtedy żadnego nazwiska, ani prawdziwego, ani zmyślonego.
Kto w takim razie broni książki, gdy ktoś ją skopiuje i zacznie sprzedawać? Dopóki autor nie ujawni, że to on, jego prawa wykonuje wydawca. Gdy wydawcy nie ma, robi to organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (art. 8 ust. 3). Ty nie musisz nigdzie występować z nazwiskiem.
Jest jeszcze jedna różnica, ciekawa raczej dla wnuków niż dla autora. Prawa majątkowe, czyli prawo do zarabiania na książce, wygasają zwykle 70 lat po śmierci autora. Gdy autor jest nieznany, te 70 lat liczy się od pierwszego rozpowszechnienia, czyli najczęściej od wydania (art. 36 pkt 2). Gdy wiadomo, kto się kryje pod pseudonimem, liczy się zwykły termin, od śmierci autora.
Do powieści czy wspomnień anonim to według nas przesada. Pseudonim chroni prawie tak samo, a przy drugiej książce czytelnicy wiedzą, czego szukać.
Jak wydać książkę pod pseudonimem w wydawnictwie
To najprostsza droga. Umowę podpisujesz prawdziwym imieniem i nazwiskiem, bo wydawnictwo musi wypłacić Ci honorarium i wysłać do urzędu skarbowego informację o Twoim dochodzie. Na okładce, w katalogu i w księgarniach stoi już tylko pseudonim.
Poproś, żeby pseudonim wszedł do umowy. Wystarczy zapis, że książka ukaże się pod pseudonimem i że wydawnictwo nie ujawni Twoich danych bez Twojej zgody. Taka rozmowa trwa pięć minut. Bez zapisu wszystko zależy od dobrej woli ludzi, którzy za dwa lata mogą już tam nie pracować.
Jak łatwo o przeciek, pokazuje historia J.K. Rowling. W 2013 roku wydała kryminał jako Robert Galbraith. Tajemnica wytrzymała mniej więcej trzy miesiące: prawnik z kancelarii, która pracowała dla pisarki, powiedział o tym znajomej, a ta napisała o tym w internecie. Pseudonim był w porządku. Zawiódł człowiek.
Co poza pseudonimem przemawia za wydawnictwem, a co za samodzielnym wydaniem, opisujemy w porównaniu self-publishingu i wydawnictwa.
Jak wydać książkę pod pseudonimem samemu
Da się, ale tu pseudonim chroni słabiej. Gdy wydajesz samodzielnie, jesteś autorem i wydawcą w jednej osobie, a wydawca musi pokazać się z nazwiska w kilku miejscach.
Weźmy przykład. Pani Ewa uczy matematyki w liceum, a wieczorami pisze kryminały. Pierwszy kryminał chce wydać sama, w stu egzemplarzach, i sprzedawać przez internet. Na okładce stawia pseudonim i jest spokojna. Do czasu, aż dochodzi do strony redakcyjnej, czyli tej z numerem ISBN i informacją o prawach. Tam musi wpisać swoje imię, nazwisko i adres.
Tak każe unijne rozporządzenie o bezpieczeństwie produktów, w skrócie GPSR. Książka na sprzedaż musi mieć dane producenta: nazwę, adres pocztowy i adres e-mail (art. 9 ust. 6). Producentem książki wydanej samodzielnie jest autor. Te same dane muszą stać w ofercie na Allegro czy we własnym sklepie (art. 19). Szczegóły są we wpisie o stronie redakcyjnej i GPSR.
Nazwisko wychodzi też w innych miejscach:
- Firma. Jeśli sprzedajesz książki w ramach działalności gospodarczej, nie schowasz się za nazwą firmy, a dane z rejestru firm każdy może sprawdzić w internecie. Firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko, a pseudonim można najwyżej do niej dopisać (art. 43⁴ Kodeksu cywilnego). O firmie, VAT i kasie piszemy w tekście o tym, jak sprzedawać własną książkę.
- Numer ISBN. Numer dostaje wydawca, a przy wydaniu samodzielnym wydawcą jesteś Ty albo Twoja firma. Nazwę i adres wydawcy Biblioteka Narodowa przekazuje do międzynarodowej agencji ISBN i, jak sama pisze, są one dostępne publicznie. Jak wygląda rejestracja, opisujemy w tekście o tym, jak zdobyć numer ISBN.
- Znak towarowy. Rozporządzenie dopuszcza zamiast nazwy zarejestrowany znak towarowy. To jednak osobna, płatna sprawa w Urzędzie Patentowym. W rejestrze znaków i tak widać, czyj jest znak, a adres pocztowy dalej musi stać w książce.
Jest jeden wyjątek. Książka wydrukowana dla rodziny i przyjaciół, której nikt nie sprzedaje, nie trafia na rynek, więc obowiązki z GPSR jej nie dotyczą (art. 3 pkt 6). Wtedy na stronie redakcyjnej może stać sam pseudonim. Całą drogę od pliku do gotowych egzemplarzy opisujemy w poradniku, jak wydać książkę samemu.
Przejrzyj książkę pod kątem nazwiska
Prawdziwe nazwisko lubi się wymknąć w miejscach, o których nikt nie myśli: w nocie „© Copyright by”, w podziękowaniach, w notce o autorze na skrzydełku. PDF zapisany z Worda zwykle ma też we właściwościach pole „autor”, a w nim nazwę z Twojego konta na komputerze. Przy druku nie ma to znaczenia, ale e-book albo plik wysłany recenzentom może je zdradzić.
Kto pozna Twoje prawdziwe nazwisko
W najlepszym razie pseudonim ukryje Cię przed czytelnikami. Przed urzędem i przed ludźmi, z którymi podpisujesz umowy, nie ukryje nigdy.
| Kto | Z wydawnictwem | Samodzielnie |
|---|---|---|
| Czytelnik z książką w ręku | nie | tak, gdy książka jest na sprzedaż: z danych producenta |
| Kupujący w internecie | nie | tak, dane producenta są w ofercie |
| Wydawnictwo | tak, z umowy | nie dotyczy |
| Urząd skarbowy | tak | tak |
| Biblioteka Narodowa (ISBN) | nie, numer dostaje wydawnictwo | tak, rejestrujesz się jako wydawca |
| Drukarnia | zwykle nie, zleca wydawnictwo | tak, z faktury, ale na książce drukuje tylko to, co jest w pliku |
Jak wybrać pseudonim
Wybierasz dowolnie, z jednym zastrzeżeniem: nie bierz cudzego nazwiska, pod którym ktoś już jest znany. Kodeks cywilny chroni nazwisko i pseudonim jako dobra osobiste (art. 23 i 24). Znany autor, którego nazwisko ktoś sobie pożyczy, może się domagać, żeby książka z takim podpisem zniknęła ze sprzedaży.
Zanim się do pomysłu przywiążesz, sprawdź go:
- Google. Wpisz pseudonim w cudzysłowie. Wyskakuje inna autorka, dentysta z Poznania albo profil, którego nie chcesz mieć obok swojej książki? Szukaj dalej.
- Katalog Biblioteki Narodowej. Pokaże, czy ktoś nie wydał już książek pod tym nazwiskiem.
- Adres e-mail. Wolna skrzynka z pseudonimem przyda się do kontaktu z czytelnikami. Przy samodzielnym wydaniu możesz ją podać jako adres elektroniczny w danych producenta, bo przepis nie wymaga, żeby było w nim Twoje nazwisko.
Dobry pseudonim brzmi jak prawdziwe nazwisko, łatwo go zapisać ze słuchu i da się go znaleźć w wyszukiwarce. Wymyślne, mroczne zestawienia na okładce kryminału robią wrażenie może przez tydzień. Potem już tylko przeszkadzają.
I jedna rada z praktyki: jeden pseudonim na jeden rodzaj książek. Kryminały pod pseudonimem, poradnik ogrodniczy pod własnym nazwiskiem. Nikt nie kupi przez pomyłkę książki o pomidorach, szukając trupa w piwnicy.
Jak udowodnić, że książka jest Twoja
Przy pseudonimie trzeba o to zadbać samemu. Prawo zakłada, że autorem jest osoba, której nazwisko stoi na egzemplarzach (art. 8 ust. 2). Na Twoich stoi pseudonim, więc przyda się coś, co łączy go z Tobą, gdyby kiedyś doszło do sporu.
Najprościej trzymać wszystko w jednym miejscu: kolejne wersje pliku z datami, maile z redaktorem i korektorem, umowę, w której pseudonim i nazwisko stoją obok siebie, fakturę za druk. Nudna papierologia. Do dnia, w którym okaże się potrzebna.

Ujawnić się możesz w każdej chwili: w wywiadzie, w posłowiu do kolejnego wydania, na spotkaniu autorskim. W drugą stronę bywa trudniej. Nazwisko raz podane w internecie bardzo trudno potem schować.


