
Jak zdobyć numer ISBN?
Jak przejść przez serwis Biblioteki Narodowej, ile czeka się na numer i kiedy książka spokojnie obejdzie się bez niego.
O ISBN zwykle słyszy się przy okazji. Ktoś, kto już coś wydał, rzuca między jednym zdaniem a drugim: „A ISBN już masz?”. I sprawa, która przed chwilą wydawała się prosta, nagle zaczyna pachnieć urzędem i kolejką.
Spokojnie. Numer nic nie kosztuje i załatwia się go przez internet, także bez żadnej firmy. Więcej kłopotu sprawia co innego: zrozumieć, do czego ten numer właściwie służy i czy jest Ci w ogóle potrzebny.
Co to jest ISBN
- ISBN
- Międzynarodowy Znormalizowany Numer Książki. Trzynaście cyfr, które oznaczają jedno konkretne wydanie jednej książki w jednej postaci, na przykład wersję w miękkiej oprawie.
Polskie numery zaczynają się od 978-83. Pierwsze trzy cyfry oznaczają książkę, 83 to Polska, dalej jest numer wydawcy, numer samej książki i na końcu cyfra kontrolna. Ta ostatnia wyłapuje pomyłki: wystarczy zmienić jedną cyfrę, a numer przestaje się zgadzać. To, jak taki numer jest zbudowany, najłatwiej pokazać na schemacie z kropkami zamiast prawdziwych cyfr: 978-83-•••••-••-•. Pierwsze kropki to numer wydawcy, następne to numer książki, ostatnia to cyfra kontrolna. Wydawca, który publikuje dużo, ma krótszy własny numer, a na numery książek ma więcej cyfr, ale razem zawsze wychodzi trzynaście.
Sam numer niczego nie chroni i nie daje praw autorskich, o czym podręcznik ISBN uprzedza wprost. To raczej adres książki, po którym znajdzie ją księgarnia albo biblioteka.
Numer dostają książki, broszury, albumy, audiobooki i e-booki. Ulotki, pocztówki i gry go nie dostają. Katalog firmowy też nie, choćby wyglądał jak książeczka.
Czy ISBN jest obowiązkowy
Nie. Regulamin serwisu e-ISBN mówi to jednym zdaniem: przynależność do systemu i oznaczanie książek numerami są dobrowolne. Żaden przepis, ani polski, ani międzynarodowy, nie każe go mieć.
Przymus pojawia się gdzie indziej, po stronie handlu. Hurtownie i duże księgarnie przyjmują książki po numerze, bo na nim działają ich magazyny i kasy. Bez ISBN nie mają jak wprowadzić książki do systemu. Żaden urząd tego nie wymaga, a skutek wychodzi ten sam: bez numeru nie ma miejsca na półce w sieciówce.
Weźmy dwa przykłady. Pan Zbigniew drukuje trzydzieści egzemplarzy wspomnień z pracy na kolei, dla rodziny i dawnych kolegów. Rozda je sam, z ręki do ręki. Numer nic mu nie da. Pani Ewa wydaje kryminał i chce, żeby leżał w księgarni w jej mieście i żeby dało się go kupić przez internet. Ona bez numeru daleko nie zajdzie.
Jeśli jest choć cień szansy, że książka trafi do sklepu, którego nie prowadzisz sam, weź numer od razu. Dopisanie go po fakcie zwykle kończy się dodrukiem z nową okładką.
Czy można wydać książkę bez ISBN
Można. Mnóstwo kronik rodzinnych, tomików na wieczór autorski i książek wspomnień dla dziadków powstaje właśnie tak i nikt nie ma do nich pretensji.
Kiedyś numer miał jeszcze jedną zaletę: obniżał podatek. Ten argument zniknął 1 listopada 2019 roku. Od tego dnia książka drukowana ma 5% VAT bez względu na to, czy ma ISBN. Tak mówi ustawa z 9 sierpnia 2019 roku, a Biblioteka Narodowa przypomina o tym w swoich odpowiedziach na pytania o ISBN. Zdarza się jednak, że drukarnia przy wycenie dalej pyta o numer i od niego uzależnia stawkę. Jeśli Twoja książka będzie bez ISBN, zapytaj o to, zanim porównasz oferty.
Numer nie rozstrzyga też, czy musisz wysłać książkę do bibliotek. To osobny przepis, opisany w tekście o egzemplarzu obowiązkowym.
Jak zdobyć numer ISBN
Numery przydziela Krajowe Biuro ISBN przy Bibliotece Narodowej, przez serwis e-ISBN. Najpierw o słowie, które straszy najbardziej, czyli o wydawcy. W systemie ISBN wydawcą jest ten, kto organizuje wydanie książki. Może nim być osoba prywatna bez żadnej firmy, wystarczy, że mieszka w Polsce.
- Załóż konto w serwisie e-ISBN. Wybierasz rejestrację wydawcy i wypełniasz formularz: dane wydawcy i osoby, która będzie się zajmować numerami.
- Wydrukuj i podpisz wniosek. Serwis przygotuje go sam z tego, co wpiszesz. Podpisany wniosek skanujesz i wgrywasz z powrotem.
- Poczekaj na aktywację konta. Biblioteka Narodowa najpierw sprawdza wniosek, dopiero potem włącza konto.
- Odbierz pulę numerów. Najmniejsza ma 10 numerów, pojedynczego dostać się nie da. Pozostałe dziewięć nie przepada, czeka na kolejną książkę, wydanie w twardej oprawie albo e-booka.
- Nadaj numer książce. Robisz to sam, w swoim panelu: bierzesz wolny numer i wpisujesz opis książki, czyli tytuł, autora, format i oprawę. Potem zgłaszasz w serwisie, że numer jest wykorzystany.
- Pobierz kod kreskowy. Po zgłoszeniu numeru serwis daje gotowy plik do wstawienia na okładkę.
Gdy coś się zatnie, Biuro ISBN odbiera telefon pod numerem 22 608 24 10 i odpisuje na maile wysłane na [email protected].
Numer od pośrednika
Niektóre firmy i platformy wydawnicze proponują swój numer ISBN, czasem w pakiecie z innymi usługami. Wtedy w bazach ISBN jako wydawca widnieje ta firma, a nie Ty, o czym uprzedza podręcznik ISBN. Przy kolejnym wydaniu już pod własnym nazwiskiem książka i tak dostanie nowy numer. Własna pula nic nie kosztuje, więc przy książce, z którą wiążesz plany, lepiej mieć numer na siebie.
Ile kosztuje ISBN
Nic. Przydział numerów jest bezpłatny i tak stoi w punkcie 5 regulaminu e-ISBN. Za kod kreskowy z serwisu też nie płacisz.
Jeśli ktoś bierze pieniądze za „załatwienie ISBN”, płacisz mu za jego czas, a nie za numer. Przy pierwszej książce, kiedy wszystko jest nowe i wszystkiego jest za dużo, bywa to rozsądny wydatek. Ale sam formularz zajmuje jeden wieczór przy komputerze. Każdy, kto potrafi wypełnić wniosek w banku, poradzi sobie i z tym.
Ile trwa nadanie ISBN
Zwykle jeden dzień roboczy. Jeśli wniosek nie budzi wątpliwości, Biblioteka Narodowa sprawdza go w ciągu dnia, a regulamin daje jej na to najwyżej dwa dni robocze. Dłużej bywa, gdy nazwa wydawcy pokrywa się z nazwą kogoś, kto już jest w systemie. Kolejne numery z puli nadajesz sobie potem sam, od ręki.
Kiedy się za to zabrać? Najlepiej wtedy, gdy trwa korekta. Numer musi trafić na stronę redakcyjną i na tył okładki, zanim plik pójdzie do druku. Termin druku liczy się zwykle od akceptacji plików, więc brakujący numer przesuwa cały kalendarz, a nikt nie lubi czekać z gotową książką na jedną linijkę.
Kod kreskowy ISBN: jak go wygenerować
Najprościej wcale go nie generować. Po zgłoszeniu numeru serwis e-ISBN daje gotowy kod kreskowy w pliku wektorowym, czyli takim, który można dowolnie powiększać bez utraty ostrości. Wklejasz go w projekt okładki i gotowe.
Kod kreskowy książki to ten sam numer zapisany bez kresek w standardzie EAN-13, czyli tym samym, który czyta kasa w każdym sklepie. Numer ze schematu 978-83-•••••-••-• zamienia się w trzynaście cyfr bez kresek: na początku 97883, dalej te same cyfry w tej samej kolejności. Dlatego w internecie jest mnóstwo darmowych generatorów i każdy zrobi kod z Twojego numeru.
Z generatora korzystaj uważnie. Sprawdź cyfra po cyfrze, czy pod kreskami stoi dokładnie Twój numer. Pobierz plik wektorowy, na przykład SVG albo PDF, a nie zwykły obrazek, i nie rozciągaj kodu ani nie ściskaj. Czarne kreski na białym tle czytnik złapie zawsze. Granatowe na bordowym już niekoniecznie.
Kod zwykle stoi na dole tylnej okładki. Sam numer powtarzasz jeszcze na odwrocie strony tytułowej, czyli na stronie redakcyjnej. Co jeszcze musi się na niej znaleźć, piszemy we wpisie o stronie redakcyjnej i GPSR. Jak zaplanować tył okładki razem z grzbietem, pokazujemy w tekście o okładce do druku.
Kiedy potrzebny jest nowy numer
Jedna powieść może mieć kilka numerów. W miękkiej i twardej oprawie to dla księgarni dwie różne rzeczy na półce, więc każda wersja dostaje swój. Pozostałe częste sytuacje podręcznik ISBN rozstrzyga tak:
| Co się zmienia | Nowy numer? |
|---|---|
| Dodruk bez żadnych zmian | nie |
| Poprawione literówki | nie |
| Nowa ilustracja na okładce albo nowa cena | nie |
| Zmieniony tytuł albo podtytuł | tak |
| Nowe rozdziały, wyraźnie zmieniony tekst | tak |
| Inny format, na przykład B5 zamiast A5 | tak |
| Twarda oprawa obok miękkiej | tak |
| E-book w EPUB i w PDF | tak, każdy plik osobno |
| Przekład na inny język | tak |
| Kolejny tom wydania wielotomowego | tak, każdy tom osobno |

Najprościej zapamiętać to tak: jeśli czytelnik albo księgarz mógłby pomylić jedną wersję z drugą, każda potrzebuje własnego numeru. Przy takim liczeniu dziesięć numerów w najmniejszej puli szybko przestaje wyglądać na przesadę.
ISBN to tylko jeden punkt na liście rzeczy do załatwienia. Całą drogę od pliku do gotowej książki rozpisujemy w tekście o tym, jak wydać książkę samemu.


